a

Dimitrovgrad kao da se boji svojih uspešnih ljudi. Njih gotovo da nema u zvaničnim nazivima ili u imenima prizanja. Oni žive u uspomenama i sa njima će i kao i one, polako bledeti i nestajati.

Takav je slučaj i sa četvoricom braće koji su skoro pre jednog veka, bratski u ”podjednake časti“ uzeli hipotekarni kredit i založili svu svoju imovinu. Od njega su najpre „zajazili“ reku, zatim napravili branu, vadu (kanal), savak (jezero), mlin i na kraju 1927. hidrolektranu i elektrificirali Caribrod.

This image has an empty alt attribute; its file name is 487-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 488-1024x683.jpg

Zvali su se Jordan, Georgi, Todor i Ilija a prezivali po svome gradu – Caribrodski. Sem što su Caribrod strujom i mlinom uveli u „novo vreme“, podarili su mu i lepotu, jer su vodom okružili deo koji danas zovemo „Park“, a jazerom i vrbama načinili ga kutkom za uživanje ondašnjih Caribrođana. Po jezeru su plovili čamci, a u „Parku“ pod „sajvanom“ (senikom) su se priređavili „kermesi“(narodna veselja s muzikom) i zajednički proslavljale slave i važni događaji za grad. No uprkos svoj toj gradnji reku su ostavili čistom, sa brzacima, mrenama, klenovima, rakovima i školjkama, koje su živele u njoj.

This image has an empty alt attribute; its file name is 489-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 490-1024x683.jpg

Braća Caribrodski se od centrale nisu obagatili, pošto je turbina za struju koju su nabavili u Švajcarskoj koštala mnogo, a posao sa elektrifikacijom bio skup. Vraćanje kradita su im donekle olakšale Jugoslovenske državne žaleznice, s kojima su sklopili ugovor o elektrificiranju stanice, ali je poslednja rata isplaćena samo dan pred propast Jugoslavije i ulazak Nemaca u Caribrod 1941., a da nikome od njih nije palo na pamet da je ne uplati.

Zabeleženo je da su imali običaj da za Božić najsiromašnije caribrodske porodice daruju vrećom žita, brašna i kukuruza.

U pamćenju Caribrođana dugo je ostala i priča o Đorđu (Georgiju) Caribrodskom, koji je umro mlad, pa su mu ožalošćena braća „izvela polilej“ (svetiljku) nad grobom i tako elektrificirala caribrodsko groblje.

Posle rata centrala „Braće Caribrodski“ je nacionalizovana i veći deo imovine im je oduzet po raznim osnovima, a oni su kao „narodni neprijtelji“ bili i u zatvoru. Rehabilitovani su tek nedavno.

This image has an empty alt attribute; its file name is 491-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 492-1024x683.jpg

Njihova centrala, radila je do 1958., kada je Dimitrovgrad priključen na sistem „Vrla“. Mlin je opstao i duže, a završni udarac onome što su izgradili „Braća Caribrodski“ nanet je šezdesetih godina prošlog veka, kada je turbina koja je pokretala elektranu raskovana čekićima i isečena u komade završila kao otpadno gvožđe.

Ali najveću porugu njihovom delu nanela je nikad završena regulacija sliva Morave, koja je od Nišave naparavila kanal sa mrtvajama, pa je umesto nakadašnjih prozirnih brzaka i virova sa mrenama, krkušama i rakovima u njoj izrasla trska. Regulacija je i vadu ostavila bez vode, a ostrvo kod dvomostovlja, od prirodne džungle usred grada i areala za vrbe i drugo samoniklo rastinje i skloništa za vidre i ptice, pretvorila u plac za Luna park. Na tom talasu projekta Morava, nestali su i poslednji tragovi nekadašnjeg savaka, po kome su nakada davno plovili čamci.

This image has an empty alt attribute; its file name is 493-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 494-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 495-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 496-1024x683.jpg

Danas od svega toga imamo tek tridesetak eksponata na izložbi Zavičajne muzejske zbirke u Noći muzeja. Malo sigurno, ali i dovoljno da se krene u afirmaciju braće Caribrodski, po kojima bi se makar nazvala ulica u kojoj se nalazila njihova cantrala, isto kao što bi se u gradskoj nomenklaturi našlo mesto za Dudova, Sotirova, Pačeva, Naumova, Georgija i Marka Šukareva, Vere Lukanske, Ivana Petrova i mnoge druge koji su živeli za svoj grad.

Uostalom primeri sa bibliotekom, odnosno galerijom ili sa Detkom Petrovim i Metodijem Metom Petrovim, pokazuju da se dug isplati vratiti, kao što su i „Braća Caribrodski“ svoje dugove redovno izmirivali.

Slobodan Aleksić

Foto: Stefan Pavić

Napisao/la

Iako rođen u Pirotu 1955. godine, svojim rodnim mestom smatra Dimitrovgrad (Caribrod), gde je proveo detinjstvo i završio osnovnu školu i gimaziju. Filozofski fakultet diplomirao u Beogradu. U novinarstvu od novembra 1982. godine, najpre u Beogradu 202, zatim u Radio Boru, pa na kratko u Studiju B, da bi od avgusta 1984. godine poceo da radi u Beogradskoj hronici, kasnijem Beogradskom TV programu. Od leta 1987. u Radio Jugoslaviji, a u Televiziju Beograd vraća se decembra 1995. Trenutno radi kao novinar na sajtu RTS-a. Osim na radiju i televiziji, sarađivao i u novinama, nedeljnicima i periodičnicima: “Danas”, “Vreme”, “Republika” na srpskom i “Balkanite”, “Bratstvo” i “Most” na bugarskom jeziku. Radio i na filmu i oko filma i bio jedan od pokretača i mentora radionice antropološkog dokumentarnog filma “Pametnik”, koja se održala na Staroj planini 2008. i 2009. i u Kanjiži 2010. godine. Priredio 2003. godine knjigu “Beskompromisni Dudov” u izdanju Doma kulture “Studentski grad”, koja govori o životnom putu i filmskoj poetici Zlatana Dudova, velikana sedme umetnosti.

Bez komentara

Ostavi komentar