a

Šesti uspon na Radan planinu u čast Ivana Kosančića i cara Justinijana prvog

Planinarsko-biciklistički klub „Zmaj sa Radana“ iz Bojnika, organizovao je u subotu, 27. jula, šesti uspon na Radan planinu, posvećen Ivanu Kosančiću i caru Justinijanu prvom, pod nazivom „Putem Zmaja“. Ova akcija, koju podržava opština Bojnik, održava se od 2014.godine, uvek zadnje subote meseca jula, i deo je velike manifestacije „Bojničko kulturno leto“.

This image has an empty alt attribute; its file name is 673-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 674-1024x683.jpg

Uspon na Radan ima u sebi snažnu kulturnu, istorijsku i tradicionalnu komponentu. Vođeni velikim uspehom manifestacije međunarodni uspon na Ruj, planinarski poslenici Bojnika i opštinsko rukovodstvo, odlučili su da se i na planini Radan započne sa organizacijom velike planinarske akcije, na kojoj će se predstaviti kulturno-istorijska baština radanskog kraja, i potencijali za razvoj sporta, aktivnog odmora i turizma. Kada je niški književnik Dejan Stojiljković, 2012.godine, objavio svoj roman „Duge noći i crne zastave“, u kome govori o prvom prodoru Agarena (Turaka) na područje Srbije, 1386.godine, i opsadi utvrđenja Pirot, po prvi put je detaljnije predstavljen lik Ivana Kosančića, krajiškog vojvode u službi kneza Lazara Hrebeljanovića, u teškim, sumornim i nemirnim vremenima, sveopšte podele države i društva, od 1371 do 1389.godine. Dejan Stojiljković je predstavio Ivana Kosančića kao najboljeg mačevaoca tog doba, koji se borio ne sa jednim, već sa dva mača, dugim i kratkim. Dugi mač Ivana Kosančića, zvan „zmajevac“, u stvari je bio replika rimskog „gladijusa“, koji su tadašnji vitezovi i mačevaoci koristili prihvatajući tradiciju Svetog Georgija i Svetog cara Konstantina, u čije doba je „gladijus“ bio glavno oružje. Ivan Kosančić je, uz svog pobratima Milana Toplicu i Miloša Obilića, pripadao viteškom redu Zmaja, kome su kasnije pripadali i istaknuti velikaši Žigmund Luksemburški, despot Stefan Lazarević, despot Đurađ Branković, Radič Postupovič… Viteški red Zmaja osnovan je u čast Svetog Georgija pobedonosca, koji je, kao visokorangirani oficir rimske vojske, iskazao protivljenje progonu hrišćana od strane cara Dioklecijana, preobratio se u hrišćanstvo, i zbog toga je 303.godine postradao.

This image has an empty alt attribute; its file name is 675-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 676-1024x683.jpg

Ivan Kosančić je bio gospodar Radan planine, i narod ga je prozvao „Zmaj od Radana“. Na zapadnoj strani Radana, u selu Ivan Kula, postoje ostaci građevine za koju se smatra da je bila Kosančićeva kula, a da je u ovom selu Kosančić i rođen.

Planinarsko-biciklistički klub „Zmaj sa Radana“ iz Bojnika, upravo je i nazvan po Ivanu Kosančiću. Tokom 2013. godine, uz podršku Evropske unije i Austrijske razvojne agencije, na planini Radan uređeno je 50-tak staza za planinski biciklizam i planinarenje, a partneri iz Srbije bile su sve lokalne samouprave na čijim teritorijama se prostire masiv Radana: Bojnik, Lebane, Medveđa, Kuršumlija i Prokuplje.

Već u leto 2014. održan je prvi uspon na Radan planinu, kada je odredište za planinare bio vrh Šopot (1409 m), najviši vrh Radana. Na putu ka Šopotu, prolazi se pored akvadukta cara Justinijana prvog, koji je počinjao malo ispod vrha Šopot, bio je dugačak 15-tak kilometara, a vodom je snabdevao utvrđenje Justinijana prima ili „Caričin grad“, koji se nalazi između današnjih Bojnika i Lebana. Oko 95 procenata akvadukta je zatrpano, a nadzemni ostaci su vidljivi. U toku su istraživanja, kako bi se u kasnijoj fazi akvadukt iskopao, zaštitio i stavio u funckiju turističkog proizvoda.

Car Justinijan prvi, po nekim tvrdnjama, rođen je na području planine Radan, po drugim tvrdnjama – rođen je u okolini današnjeg Skoplja. U svakom slučaju, Justinijan prvi bio je jedan od najvećih romejskih vladara – vladara Istočnog Rimskog carstva, koji je u šestom veku, za vreme svoje vladavine uspeo da povrati nekdašnju slavu i teritorije Rimskog carstva. Justinijan prvi je povratio posede na Apeninskom i Iberijskom poluostrvu, u sevrnoj Africi i na bliskom istoku. Justinijan je bio posvećeni hrišćanin, koji je svetu ostavio jedan od najupečatljivijih spomenika i najvećih kulturnih blaga – Justinijan je izgradio crkvu Svete Sofije u Konstantinopolju – danas je to čuveni muzej Aja Sofija. Car Justinijan izvršio je i obrazovne i pravne reforme romejskog društva. Ukinuo je, posle hiljadu godina, akademije koje su osnovali Platon i Aristotel, i zamenio ih modernijim školama. Sačinio je i zbornik rimskog građanskog prava, koji i dan danas predstavlja kvalitetnu osnovu pravnog sistema.

This image has an empty alt attribute; its file name is 677-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 678-1024x683.jpg

Na drugom usponu na Radan, jula 2015. godine, gost je bio i Dejan Stojiljković, koji je održao književno veče i koji je otvorio akciju, besedom o Ivanu Kosačiću.

Od 2016. godine, uspon na Radan održava se kružnom stazom koja počinje u selu Borince, i vodi na vrhove Sveti Petar (1148 m) i Kamen (1050 m), a čija je dužina 12 kilometara. Staza najpre, bez prevelikog uspona, izvodi planinare iz sela Borince, a prvi odmor pravi se kod crkve Ognjene Marije, na obodu sela. Od ovog mesta, staza ulazi u gustu, stoletnu listopadnu šumu, što je i glavno geografsko i prirodno obeležje Radan planine. Naime, prema gustini šume, Radan je treća najšumovitija planina na Balkanskom poluostvru, posle Velikog Jastrepca i Ozrena. Radan je, prema raznolikosti biljnog sveta po jedinici površine, na prvom mestu u ovom delu Evrope. Do vrha Sveti Petar sve vreme se ide kroz šumu, a par deonica su nešto strmije, ali daleko od toga da su teške za prelazak. I sam vrh Sveti Petar je usred šume, i sa njega nema nikakvog pogleda. Na ovom vrhu je pre par decenija izgrađena crkva posvećena Svetom Petru i Pavlu. Međutim, ova nova crkva izgrađena je na mestu gde su pronađeni ostaci crkve iz šestog veka, iz vremena cara Justinijana prvog. Zato se na ovom vrhu, planinari dugo zadrže, a organizatori prirede i prigodne besede o caru Justinijanu prvom i Ivanu Kosančiću.

Malo dalje od vrha Sveti Petar, nalazi se i vrh Kamen, koji je ogoljen i zaista je fantastičan vidikovac. Sa Kamena se vidi Kosovo polje, planina Kopaonik, oblast Toplica, oblast Pusta reka, grad Niš, Leskovačko polje, Suva planina, planne oko Vlasinskog jezera…

Staza je potom, od vrha Kamen do sela Borince, lagana, široka, šumska. Uvek pred samim Borincem, organizatori akcije podele učesnicima osvežavajuće napitke i sladoled, a u samom Borincu i besplatan ručak.

This image has an empty alt attribute; its file name is 679-1024x683.jpg

This image has an empty alt attribute; its file name is 680-1024x683.jpg

Na šestom usponu na Radan učestvovalo je 420-oro planinarki i planinara. Sve ono što je inače uspostavljeno kao standard organizacije ove akcije, odigralo se i na šestom usponu. Ka vrhovima Sveti Petar i Kamen koračalo se lagano, polako i sigurno. Istorijske besede privukle su i ove godine pažnju učesnika, koji su postavljali i dodatna pitanja.

Velika čast učinjena je i legendarnoj stogodišnjakinji Jeleni Minardi. Najiskusnija planinarka proglašena je počasnom članicom Planinarsko-biciklističkog kluba „Zmaj sa Radana“ i dodeljena joj je nezvanična titula „ambasadorke Radan planine“. Jelena Minardi, prilikom nedavne proslave stotog rođendana, koji je upriličilo Planinarsko društvo „Preslap“ iz Niša, javno je, preko medija, izjavila da joj je od svih planina Srbije i sveta koje je obišla – Radan najomiljenija i da joj je želja da barem još jednom poseti Radan. Jelena Minardi održala je dirljiv govor na otvaranju akcije, kada je govorila o svom životnom i planinarskom putu, i o svojoj ljubavi prema Radan planini.

Miroslav Dokman

Foto: Planinarsko društvo Preslap – Niš

Napisao/la

Miroslav Dokman je rođen 1973. godine u Surdulici. Po profesiji diplomirani ekonomista. Živi i radi u Nišu. Planinar i zaljubljenik u prirodu od ranog detinjstva. Učesnik brojnih planinarskih ekspedicija i veliki zaljubljenik u planine južne Srbije i Bugarske. Jedan od pokretača planinarsko-kulturnih manifestacija na jugu Srbije, kao što su Tradicionalni međunarodni uspon na Ruj, Tradicionalni uspon od Sokobanje do Oštre čuke, Međunarodni vlasinski uspon, Međunarodni uspon na Crnook, Međunarodni uspon na Radan, Međunarodni zaplanjski uspon, Praznik planinarske slobode i dostojanstva u selu Vrmdža. Urednik internet stranice "Tradicionalni međunarodni uspon na Ruj" i pisac planinarskih priča i putopisa. Saradnik pisanih i elektronskih medija u Srbiji i Bugarskoj: Planinarski glasnik, Blic, Narodne novine, Sloboda, Južne vesti, b92, radio Beograd, radio Babušnica, Nova TV-Bugarska, Mirogled-Pernik … Saradnik sa planinarskim i kulturnim poslenicima iz Republike Bugarske. Priprema svoju prvu knjigu planinarskih putopisa.

Bez komentara

Ostavi komentar